NEOPLATONIZAM - UNIVERZALNA RELIGIJA

Na početku XV veka svetovna je kultura u Zapadnoj Evropi već bila ukorenjena. Započeta još 1307. godine, Danteova je Božanstvena komedija[1]možda i bila »religijska« u svojoj osnovnoj orijentaciji, no, ona nije proizašla iz krila Crkve. Napisana je na talijanskom, a ne na latinskom jeziku, a njeno se hršćanstvo u mnogim pogledima opasno približavalo heterodoksiji, ako ne i herezi[2]. Osim Dantea tu je bio i Francesco Petrarca (1304--1374), čija je poezija, učenost i strastvena odanost klasičnoj Grčkoj izazvala ponovno zanimanje za drevni helenski svet i obezbediti mu naslov »Oca italijanskog humanizma«. Usporedo s Petrarkinim delima, čitale su se i pripovetke Giovanija Bokača (oko 1313--1375). Štoviše, utjecaj ovih ljudi proširio se i izvan granica Italije. Samo nekoliko godina posle njegove smrti, Boccaciova su djela stigla i do tmurne i kišom natopljene Engleske, gdje će Chaucer, svojim Pričama iz Canterburyja, obnarodovati tradiciju britanske svetovne književnosti. Poput Dantea, Petrarka, Boccaccio i Chaucer nisu pisali na latinskom, već na dijalektima svojih materinjih jezika.

U većini slučajeva, međutim, Crkveni monopol nad učenjem ostao je više-manje netaknut. Pa ipak, počeo je osetno popuštati i pokazivati znakove nove prilagodljivosti, pa čak i drskosti. U Italiji i Francuskoj učio se grčki, a u onoj meri u kojoj je naučnicima bila pristupačna, sa zanosom se proučavala i grčka filozofija. Za Tomu Akvinskog i ostale istaknute teologe, Aristotel - čija se misao mogla lako uskladiti i izmiriti s katoličkom doktrinom - ostao je vrhovnim klasičnim autoritetom. No, sve veću popularnost sticao je Platon. Hiljadu godina ranije, svoj je pečat odobravanja na proučavanje Platonovih dela udario sam Sv.Augustin, koji ga je, više nego ijednog drugog paganskog mislioca, smatrao bliskim hršćanstvu. Odobravali su ga i drugi crkveni pisci, te su se u crkvenim bibliotekama mogli naći latinski prevodi njegovih dela. Zahvaljujući učenju grčkog, njegovi su dijalozi, sada dostupni i na izvornom jeziku, započeli vršiti svoj izvanredno značajan uticaj.

Platonizam je, naravno, imao mnogo sličnosti s hermetizmom. Polularisanje platoničke misli otvorilo je put širenju hermetizma u Zapadnoj Evropi. Međutim, glavnu ulogu u infiltraciji hermetizma u hršćanstvo imala je upravo Crkva.

Pokušavajući svoj uticaj i vlast proširiti i na grčko pravoslavlje, Rimska će Crkva uskoro i sama nesvesno prihvatiti način mišljenja, koji će dovesti do podela unutar njenih vlastitih redova.

U XI veku - pedeset godina pre Prvog krstaško rata - Pravoslavna se crkva u Vizantiji uspela prilagoditi hermetizmu. Veruje se da »Službena« Hermetica - zbirka hermetičkih dela, koja je i danas poznata pod tim imenom - potiče iz 1050. godine, kada ju je u Konstantinopolju sastavio Mihael Psellus(Grčki: Μιχαήλ Ψελλός, Mikhaēl Psellos) ugledni vizantiski naučnik, profesor filozofije, istoričar, teolog i državni službenik. S Pselusom je ponovno oživeo interes za neoplatoničku misao, a on je sam stekao takvu slavu da su čak i Arapi i Kelti dolazili kako bi učili pod njegovim mentorstvom. Svoje je verzije hermetičkih tekstova najverovatnije nabavio iz Harana, neposredno nakon uništenja tamošnjeg hrama. Mnoge je njihove magiske i alhemijske elemente prilagodio doktrini grčkog pravoslavnog hršćanstva, osiguravši kako sebe, tako i svoje delo od smrti i uništenja. Međutim, filozofska i mistična dimenzija hermetizma ostavljena je nedirnutom, te je zahvaljujući Psellusu, pronašla svoj put u glavnu struju vizantskog intelektualnog života.

 

U međuvremenu se dugotrajni sukob između Pravoslavne i Katoličke crkve sve više izoštravao, a Božja je volja - barem u smislu u kojemu se ispoljavala kroz svoje svetovne institucije - postajala krajnje rastrganom.

Godine 1054., kada je Mihael Psellus bio na vrhuncu svoje slave, nestala je svaka nada u pomirenje dve Crkve. Jaz među njima proglašen je službenim, jedna je izopštila drugu, a njihova je uzajamna netrpeljivost trajala sve do 1965. godine. Sledeća tri veka, katolički su krstaši dobijali prećutno, a katkad i direktno dopuštenje za napade na istočnog suparnika Rima. Tako je, 1204. godine, zapadna vojska koja se, navodno, nalazila na putu ka Jerusalimu, u pohodu za osvajanjem Svetoga Groba, pronašla vremena za pljačku i pustošenje vizantske prestolnice, zbog čega više nije mogla nastaviti svoj put u Svetu Zemlju.

 

U XV je veku, međutim, Vizantsko carstvo trpelo pojačane pritiske od strane Turaka, te je bilo prisiljeno zatražiti pomoć od zapadnih moćnika. Cena takve pomoći bila je, naravno, neka vrsta nagodbe s Rimom.

Stoga je vizantski car, u pratnji konstantinopoljskog patrijarha, stigao u Italiju gdje se imao održati koncil čiji je zadatak bio istražiti mogućnosti ponovnog ujedinjenja hršćanskoga sveta. Koncil se u početku održavao u Ferari, ali je zbog nagle pojave kuge premešten u Firencu, sedište papina bankara Cosima de Medicija.

 

Koncilje započeo s radom 8. otobra 1438. godine, a okončan je odlaskom vizantiskog cara, 26. avgusta 1439., ostvarivši vrlo malo uspeha.

Dve su Crkve sklopile prilično nejasan sporazum, čije je postizanje možda olakšala prigodna smrt konstantinopoljskoga patrijarha tokom pregovora. No, vrativši se u svoju zemlju, car nije želeo svome narodu otkriti ništa o navodnom sporazumu, koji je držan u tajnosti sve do 1452. godine. Godinu dana kasnije, 1453, Konstantinopolj je pao u turske ruke, a čitava je stvar poprimila tek akademsko značenje.

 

No, iako je koncil u Firenci učinio malo na planu hršćanskoga jedinstva, on je izvršio veliki uticaj na druga područja. Naime, u pratnji vizantskoga cara nalazilo se i više od 650 naučnika i klerika, koji su imali argumentovati stavove Pravoslavne crkve.

Očekujući kako će se pri tome morati pozivati na izvesne tekstove, bili su opremljeni čitavim mnoštvom grčkih rukopisa. Međutim, nisu svi rukopisi bili specifično hršćanski ili biblijski. Bilo je i drugih vrsta tekstova od kojih su mnogi Zapadu bili nepoznati. Možda je i najveće zanimanje izazvao Platon, kojega su zapadni naučnici poznavali uglavnom preko njegova Timeja[3].

 

Jedan od najuglednijih naučnika u pratnji vizantskoga cara bio je Georgios Gemistos, (Georgius Gemistus (Greek: Γεώργιος Πλήθων Γεμιστός; ca. 1355–1452/1454) — kasnije nazvan Pleton or Pleto) koji je tokom koncila dobio nadimak »Pleton«.

Bio je čuveni učitelj filozofije u Mistri, trećem po veličini gradu u Vizantiskom carstvu, smeštenom na Peloponezu, u blizini ruševina nekadašnje Sparte. U svemu osim u svome imenu, Pleton je bio »paganski« filozof, koji je prigrlio aleksandrijski sinkretizam[4], a posebice neoplatonizam, iz vremena samoga svitanja hršćanske ere.

Bio je neprijateljski raspoložen prema hršćanstvu. Odbacivao je Aristotela, koji je tolikim teolozima predstavljao filozofski uzor. Konačno, sanjao je o obnavljanju i ponovnom oživljavanju paganske tradicije i stare atinske Akademije.

 

U Vizantskom je carstvu vladajući zakon predviđao smrt za svakog hršćanina koji bi se okrenuo paganskoj misli ili delovanju. Stoga je Pleton svoja istinska uverenja morao držati u tajnosti. Njih je, očigledno, otkrivao samo odabranoj skupini svojih štićenika. Preko njih, Pleton je promovisao svoje ideje. Insistirao je na usmenom poučavanju, naglašavajući kako su i Pitagora i Platon izgovorenoj riječi davali prednost nad pisanom.

Koncil u Firenci obezbedio mu je jedinstveni forum. Njegov je boravak u gradu pokrenuo neku vrstu hemiske reakcije koja je uticala kako na ljude tako i na njihovu okolinu.

 

Generaciju ili dve pre koncila, Firenca je postala središte različitih studija. Svetovne su studje stvorile klimu u kojoj je misao mogla delovati nesmetana crkvenim ograničenjima. U takvom su okruženju, sve se više oslobađajući od osećaja krivice koju im je nametala doktrina Crkve, dostojanstvo i značaj čoveka dobili novu dimenziju. Stvoren je i novi izraz - studia humanitatis[5]. Ukratko, Firenca je postala kolevkom humanizma, humanističke misli i tradicije.

Uporedo s novim humanizmom, javila se i reakcija protiv Aristotela. Seme te reakcije posejano je još vek ranije, kada je Petrarka, koji je govorio grčki, promovisao Platona. Iako je malo Platonovih dela bilo dostupno svetovnoj publici, njih su sa zanosom prigrlili Petrarkini štićenici i sledbenici. Do koncila u Firenci, Platon je - i uprkos malom broju njegovih dela - postao jednako dobro prihvaćen kao i humanizam. Firenca je u to doba bila nezavisna republika i po veličini peto gradsko središte u Evropi, sa između 50.000 do 70.000 stanovnika. Osvajanjem Pize 1406. godine, Firenca je dobila i vlastitu luku. Ona je bila i dom najveće evropske banke, one, porodice Medici. Mnoge javne ličnosti iz porodice Medici nisu bile samo pokrovitelji humanizma, već i aktivni humanisti.

Možemo zamisliti s kakvim je oduševljenjem Pleton, koji je isprva bio prisiljen skrivati svoje interese, uronio u tu osvežavajuću, necenzurisanu i ničime ograničenu sredinu. Uživao je u njenoj intelektualnoj slobodi. Budući da njegova prisutnost nije bila obavezna na svakoj sednici koncila, imao je na raspolaganju mnogo slobodnog vremena te se nesmetano mogao družiti s firentinskim humanistima.

Do kraja svoga boravka u Firenci, Pleton je odbacio sva lažna hrišćanska uverenja. Konačno je, u diskretnim krugovima, počeo promovisati zastrašujuća heretička uverenja. Poričući hršćansku doktrinu, jasno je prigrlio i zastupao nešto nalik klasičnim školama misterija. Za nekoliko će se godina, proricao je Pleton, to učenje proširiti čitavim svetom i istisnuti sve druge vere (uključujući hršćanstvo i islam), te povezati čovečanstvo u novom jedinstvu. »Muhamed i Hrist će«, izjavio je on, »neizbežno pasti u zaborav, a prava će istina zasjati u svim krajevima sveta.«

 

Žestina ovih tvrdnji upravo je zapanjujuća. Pleton nije govorio o hršćanstvu i islamu kao varijacijama apsolutne istine, već, naprotiv, kao o iskrivljenjima te istine, koja treba iskoreniti kako bi ona ponovno zaživela.

 

Za vreme boravka u Firenci, Pleton je održao i niz javnih predavanja na skupovima humanističkih naučnika. Upoređujući Platona i Aristotela, u svojim je govorima oduševljeno zastupao prvoga, prezrivo odbacujući potonjega. Pletonovim je rečima još veću težinu davala činjenica da je njegova publika mogla slušati navode iz grčkih izvornika, oslobođene svih iskrivljenja u tumačenju koja su obeležavala latinske i arapske prevode. U svojim je predavanjima Pleton zastupao univerzalnu religiju, utemeljenu na neoplatonizmu, koja je pretpostavljala »Jedan um, jednu dušu i jednu propoved«. Takva je bila njegova erudicija, njegov zanos i harizma, koji su firentinsku publiku nadahnuli željom da još dublje pronikne u njegovu viziju i proširi svoje znanje o izvorima iz kojih je potekla. Među onima koji su takvu glad najviše osetili bio je sam Cosimo de' Medici, čovek čija je jedinstvena uloga bila utoliti je.

 

Cosimo je ‘’Stalno slušao o grčkom filozofu imena Gemistos, koji raspravlja poput Platona o platoničkim misterijama ... Cosimo je bio ... tako nadahnut, toliko obuzet time, da se od tada nadalje duboko u svome umu bavio mišlju o osnivanju Akademije, koja je imala zaživeti čim se za to stvori prilika’’.

Tako je, godinama kasnije, pisao Marsilio Fičino, mladić koji je postao Cosimov štićenik, odigravši vrlo značajnu ulogu u kasnijim dešavanjima. Pletonova su predavanja zaista nadahnula Cosima, čoveka iz sveta koji je čeznuo za višom, duhovnijom istinom - istinom koju Crkva, prema njegovom mišljenju, više nije odražavala, ali Platon jest. Stoga je pribavio čitavu zbirku Platonovih dela, koja je, kako dokazi upućuju, kupio izravno od Pletona, i dao se na ostvarenje svoga ambicioznog cilja. Želeo je u Firencu dovesti platoničku misao i učiniti, tako, grad središtem platonističkih studija. Vodila ga je ideja osnivanja Akademije po uzoru na Platonovu, koja bi se nastavljala na tradiciju onih iz prošlosti. Ovaj je pothvat ponešto usporen Pletonovim povratkom u Vizantiju, u leto 1439., no, Cosimo je i uprkos tome nastavio s potragom za predavačima i prikupljanjem tekstova. S energijom koju može posedovati samo čovek s vizijom, poslao je svoje ljude na istok, u potrazi za drevnim rukopisima koji su imali popuniti njegovu biblioteku San Marco. U toj je biblioteci svojevremeno bilo pohranjeno gotovo deset hiljada tekstova.

Usprkos njegovom žaru, Cosimovi su se planovi u početku ostvarivali s delimičnim uspehom. Godine 1453., nakon duge agonije, Konstantinopolj je konačno pao u turske ruke. Jedna od posedica ovoga pada bio je i masovni egzodus naučnika i vernika, od kojih su mnogi sa sobom doneli i rukopise od neprocenjive vrednosti. Većina je ovih izbeglica preko Jadranskog mora stigla u Italiju, koja je, s njihovim dolaskom, dobila novi i dinamični podstrek za ostvarenje Cosimova sna o platoničkoj Akademiji. Godine 1459., Cosimo je pozvao Marsilija Fičina (Latinsko ime: Marsilius Ficinus), studenta sa Univerziteta u Bolonji, koji je imao predsedavati Akademijom.

Fičino, sin lekara, rođen je 1433. godine kraj Firenze. U vreme održavanja koncila u Firenci imao je tek pet godina. Stekavši široko obrazovanje u humanističkim naukama, bio je, osim toga, izuzetno verziran u muzici, grčkom jeziku i grčkoj filozofiji. Njegovo ga je uranjanje u grčku misao gotovo stajalo života: Predavanja vizantskih izbeglica toliko su na njega uticala da mu je firentinski nadbiskup zabranio pohađati ih. Unatoč tome, Fičino je nastavio studirati sa žarom zbog kojega je uskoro bio optužen za herezu. U bilo kojem drugom gradu osim Firence, takva je optužba za sobom povlačila smrtnu kaznu. Fičino je, međutim, ostao nekažnjen, i nastavio s radom u Bologni sve dok ga Cosimo nije pozvao natrag.

U dvadeset i šestoj godini, mladi je naučnik stigao u Medičijevu vilu u Kaređiju. Ovdje će biti smeštena Cosimova dugo sanjana akademija, čijim će sudionicima postati ne samo naučnici, već i umetnici, bankari, pravnici, trgovci, političari i klerici. Budući da sam Cosimo nije govorio grčki, dao je Fičinu u zadatak da prevede njegovu dragocenu zbirku Platonovih dela. Strast s kojom se dao u ovaj pothvat očigledna je iz pisama koje je Cosimo uputio svome štićeniku. 

‘’Otišao sam juče na svoje imanje u Kaređiju, ali zato da bih kultivisao svoj um, a ne imanje. Dođi k nama, Marsilio, što je pre moguće. Sa sobom ponesi i Platonovu knjigu o ‘Najvećem Dobru’, koju si, pretpostavljam, preveo s grčkog na latinski, kao što si i obećao. Ništa ne želim toliko žarko kao znati koji je pravi put do sreće. Doviđenja. Dođi, i ponesi svoju Orfejevu liru’’.

 

Godinu je dana Fičino bio usresređen na prevođenje Platonovih dela. Iznenada, godine 1460., Cosimo mu je naredio neka prekine s radom i posveti svu svoju energiju i znanje drugom poduhvatu. Novi se projekt sastojao u prevođenju nečega još uzbudljivijeg. U Cosimove je ruke dospio prijepis Hermeticae, iz pera samoga Mihaela Psellusa, koji datira iz jedanaestog veka, a Cosimo je žudio da prije svoje smrti pročita hermetičke dijaloge. Svoj je novi zadatak Fičino završio 1463. godine, a za nagradu je dobio vilu u Kaređiju. Cosimo je umro godinu dana kasnije, 1464.

Nikakvi podaci ne govore o tome da je Pleton, tokom svog boravka u Firenci, spominjao hermetičke tekstove, iako je, naravno, moguće da je o njima raspravljao u tajnosti, s onima koje je smatrao dostojnima da budu njegovi »Inicirani«. Svakako je nezamislivo da za njih nije znao. U svakom slučaju, hermetički su tekstovi za Cosima imali galvanizirajući učinak - a jednako tako i za Fičina, koji ih je smatrao istinskim temeljem na kojem je počivala platonička misao. Između 1467. i 1469. godine, Fičino je napisao komentar Platona, naslovljen Platonička teologija. Platonizam i hermetizam za njega su postali upravo to - istinska teologija, kao živi i veličanstven komplement, ako ne i alternativa jevrejsko-hršćanskoj tradiciji.

 

Fičino je sve vreme aktivno pokušavao oživeti oblik drevnog učenja paganskih misterija, stoga je uronio u proučavanje njihovih obreda i ceremonija. Zagovarao je redovno pevanje orfičkih himni - kultne invokacije[6] povezane s drevnim školama misterija. Vilu u Kaređiju ukrasio je astrološkim prikazima namenjenima kontemplaciji u svrhu podizanja nivoa duhovnosti koja vodi prosvetljenju.

 

Zidove je ispisao rečima koje je usvojio kao svoju maksimu:

‘’Sve stvari proizlaze iz dobrote i vode ka dobroti. Radujte se u sadašnjosti; ne pridavajte važnost imovini, ne tražite časti. Izbjegavajte preteranost, izbjegavajte aktivnost. Radujte se u sadašnjosti’’.

 

Organizovana po uzoru na svoje klasične prethodnike, Akademija (Accademia Platonicain Florence) nije bila formalna škola, već pre zajednica pojedinaca koji su u opuštenom okružju mogli zadovoljiti svoje zanimanje za proučavanje platoničke i hermetičke misli. Održavana su predavanja i organizovali su se simpozijumi i proslave.

Sam Ficino bio je neformalni vodič, koji je svoje učenike i gostujuće naučnike upoznavao s programima studija. Među onima koji su pohađali Akademiju bio je i Lorenco de Mediči, zvani Lorenco Veličanstveni, koji je 1469. godine preuzeo vlast u Firenci. Bio je tamo i arhitekt Leon Battista Alberti, značajan za uskrsnuće klasičnih Vitruvijevih principa.

Valja spomenuti i Angela Policiana, tutora Lorencove dece, prevodioca Homera i mentora Engleza Wiliama Latimera i Thomasa Linacrea. Nadalje, tamo je boravio i pesnik i učitelj Kristoforo Landino, koji je 1481. godine objavio Danteovu Božanstvenu komediju, upotpunjenu vlastitim komentarima i Botičelijevim ilustracijama.

 Botticelli je bio jedan od brojnih velikih umetnika koji su odražavali uticaj Ficinove Akademije. Osim njega, bili su to i Leonardo, Mikelangelo, Rafael, Tician i Direr.

U međuvremenu, Fičino je održavao živu prepisku s osobama poput Johna Coleta u Engleskoj, Johannesa Reuchlina u Nemačkoj i mađarskoga kralja, koji ga je pozvao na dvor.

 

Direktno se pozivajući na hermetičke tekstove, Fičino je obrazlagao principe magije[7] koji su Zapadu bili nepoznati.

Putem ove magije, objašnjavao je Fičino, čovek može iskoristiti odnos između mikrokosmosa i makrokosmosa i vršiti aktivni uticaj na aspekte oba sveta. Svoja je razmišljanja Fičino temeljio na učenju Hermesa Trismegistusa, navodnoga autora hermetičkih tekstova.

 Kao i u doba aleksandrijskog sinkretizma, »Hermes, Tri Puta Najveći« bio je smatran istorijskom osobom. Fičino, Medici i njihovi učenici, verovali su da je Hermes bio drevni egipatski mag i mudrac, stariji i mudriji od Platona ili Pitagore, čija se misao očigledno nastavljala na Hermesova učenja. Ponekad su Hermesa smatrali Zaratustrinim ili Mojsijevim savremenikom, a katkada uzdizali kao vrelo njihovog nadahnuća. Drevni je Egipat ponovno izronio kao vrhunski i jedinstveni izvor mudrosti, a tekstovi koji se pripisuju Hermesu Trismegistusu odražavali su »Božansko prosvetljenje«. Hermetički su tekstovi poštovani kao »Otkrivanja Božanske istine, a ne kao proizvodi ljudskoga razuma«. Kao i u doba aleksandrijskog sinkretizma, Hermes Trismegistus se izjednačavao s lunarnim bogom Totom, pronalazačem pisma, zaštitnikom magije, sucem mrtvih i čuvarem vrata podzemnog sveta, čiji je sveti broj bio tri, a sveti metal srebro. Simbolički prikazivan kao beli majmun ili babun, ibis ili, pak, čovjek s glavom ibisa, Hermes, Tri Puta Najveći, sledeći je vek i po suvereno vladao panteonom drevnih mudraca, vidovnjaka i verskih proroka. Iako nikada nije bio izričito ustanovljen kao takav, njegov je autoritet faktički nadilazio onaj samoga Isusa. Njemu se i dalje mogla polagati nominalna vernost u pitanjima vere, ali Hermes je bio taj kojemu su se magovi toga vremena, kao i vladari, svetovni moćnici, vojni zapovjednici, pa čak i klerici, sve češće obraćali za pomoć u praktičnim pitanjima -od organizovanja njihovih osobnih života do planiranja političkih aktivnosti i vojnih pohoda. Hermes je tako postao aktivni posrednik preko kojega je bilo moguće pokrenuti određena djelovanja. Drugim riječima, on je, putem svojih navodnih učenja, postao vodič za primenu magije u praksi.

 

Magija koju su zagovarali i uzdizali Fičino i njegovi sledbenici uopšteno  je poznata kao »talismanska magija«.

Ona se umnogome razlikovala od sitnoga čarobnjaštva iz prošlosti, prevazilazeći suštinski ograničeno područje srednjovekovne magije koja se zadržavala na mračnim osvetama nad osobnim neprijateljima, lekovima protiv neplodnosti, polne nemoći ili ćelavosti.

 Takva je magija, naravno, nastavila živeti, ali sada u kontekstu koji je po svome dometu i suštini bio kosmički - u okviru koji je obuhvatao interese i žudnje daleko iznad onih osobnih, lokalnih ili parohijalnih.

Fičinova se magija temeljila na kosmičkim principima, kosmičkoj moći i energiji.

Kako bi neko, na primer, na sebe privukao sunčevu moć?

Tada bi se morao ogrnuti u zlatni ogrtač, budući da je zlatna boja sunca, i izvesti ritual pred oltarem ukrašenim prikazom sunca. U isto vrijeme trebao je okaditi prostoriju mirisom bilja koje je sadržavalo sunčevu energiju i, pomazan sunčevim uljima, izvoru svjetlosti uputiti orfičku himnu:

‘’Čuj me, o blagoslovljeni, čije večno oko vidi sve... Tvoja je zlatna lira i harmonija kosmičkog kretanja, ti zapovedaš plemenitim delima i hraniš godišnja doba. Raspevani gospodaru sveta, vatreni krug svetlosti iz tebe izvire... tvoja svetlost daje svetlost i plod ... oko pravde i svetlosti života... čuj moje reči i pokaži iniciranima slatkoću života’’.

U smislu u kome ju je shvatao Fičino, ovo nije bila tek »himna hvale« ili vežba iz estetike. Naprotiv, bila je to magijska invokacija, koja je trebala prizvati sunce da aktivno i doslovno nastani i »obuzme« svoj talismanski prikaz, i tim putem nastani i »obuzme« molitelja, prožimajući njegovu osobnost transcendentnom moći.

 

Kao što će se pokazati, talismanski će prikaz, takoreći, magnet, koji je privlačio na sebe snagu sunca, često biti umetnički oblikovan.

Pesme, muzika, maske, slike i skulpture, sve je to imalo talismansku funkciju, ili je, pak, služilo kao vodič za talismansku magiju. Istu su svrhu, u skladu s hermetičkim načelima u arhitekturi, imale zgrade i vrtovi.

 

Fičino je naširoko pisao o tehnikama i principima hermetičke analogije s pomoću kojih je bilo moguće privući planetarne sile i koncentrirati ih za vlastitu upotrebu.

‘’Ako želite da vaše telo i duh prime moć ... Sunca, saznajte koji su metali i kamenje solarni, koje je bilje solarno, i, najvažnije od svega, koje su to solarne životinje ...’’

Kako biste prizvali moć sunca, ‘’ …obucite sunčanu odeću ... živite na sunčanim mestima, izgledajte sunčano, slušajte sunčano, mirišite sunčano, zamišljajte sunčano, mislite sunčano, pa čak i žudite sunčan’’.

Kroz amulete i talismane, a još više kroz ulja i eliksire, Fičino je nastojao razviti nešto poput duhovne lupe - nešto što bi u sebe koncentrisalo sunčevu energiju većega intenziteta nego što je to uobičajeno u prirodi. Takva bi se energija, teoretski, mogla upotrebiti u svrhu naglašavanja osobina, prosvetljenja, izlečenja, zagrevanja - ili, u određenim okolnostima, spaljivanja. Ali, ako je sunčev utjicaj bio najopipljiviji, on ni u kojem slučaju nije bio jedini koji se tim putem mogao manifestovati. Amuleti, talismani, ulja i eliksiri, mogli su jednako tako privlačiti druge »planetarne« ili zvezdane uticaje. Tako se, na primer, pretpostavljalo, da osjećaj melanholije treba pripisati utjecaju Saturna.Smatralo se da je melanholiji naročito sklon filozof, koji provodi duge sate u učenju čiji je zaštitnik Saturn.

 

Kako bi neutralizirao ovaj uticaj, filozof je mogao prizvati snagu Jupitera. Takvim je tehnikama, izjavio je Fičino, ‘’Čovek mogao izbeći zloj sudbini’’.

Drugim rečima, čovek nije trebao biti tek pasivna i bespomoćna žrtva okolnosti - ili, što se toga tiče, zvezdane konstelacije u trenutku njegovog rođenja. On je mogao uzeti sudbinu u svoje ruke i oblikovati je prema svojim željama.

 

Saglasno tradiciji škola misterija, pojedinac se podvrgavao simboličnoj smrti i ponovnom rođenju, da bi, nakon toga, izronio s novim identitetom, a vrlo često i s novim imenom. Ukoliko bi se takav ritual izvodio u astrološki povoljnim okolnostima, čovek je, teoretski, mogao čak i ispraviti izvesne nedostatke u svome horoskopu.

 

 

 



[1]Božanstvena komedija (tal. Commedia, pridev "božanstvena" ili "divina" kasnije je dodao Giovanni Boccaccio) epski je spev kojeg je napisao Dante Alighieri između 1308. i svoje smrti 1321. To je ujedno i najpoznatije Danteovo delo koje se smatra i centralnim epskim spevom italijanske književnosti, posljednjim velikim književnim djelom srednjeg vijeka i prvim velikim djelom renesanse.

[2] Hereza(grčki , αιρεσις, hairesis, od αιρεομαι, haireomai, "izabrati") je reč koja znači slobodni izbor vere ili krug vernika koji čini takav izbor. Ova reč je naročito bila važna u istoriji rane hršćanske Crkve, u smislu protivljenja zvaničnoj dogmi koja je ustanovljena na Ekumenskim saborima.  Osoba koja praktikuje herezu ili se protivi dogmi je heretik. Hereza u prenesenom značenju označava svojstvo osobe ili mišljenja koje je suprotno od ustaljenog i većinskog mišljenja sredine. Ipak, heretičko ne znači pogrešno.

 

[3] Platon, u dijalogu "Timej", preko njega kao glavnog lika, iznosi kazivanje o potonulom kontinentu Atlantidi koje izvorno potiče od Solona.

[4] Sinkretizmomse može smatrati svaki pokušaj spajanja različitih filozofskih ili verskih pravaca. Termin se prvenstveno primenjuje u nauci i istoriji religije, a upućuje na kompleksni fenomen pojava i pojmova sastavljenih od spajanja različitih verskih formi. Riječ sinkretizam dolazi od grčkog συγκρητισμός (synkretismos), sa značenjem “Kritska koalicija”. Termin je prvi put upotrebljen od Plutarha, on citira primjer Krićana koji su ostavili po strani međusobne različitosti da bi se udružili zbog opasnosti spolja. Sinkretizam, kao oblik spajanja različitih religioznih formi, se istorijski može pratiti još od antičkih doba. U našim vremenima je pojam prisutan zahvaljujući prvenstveno pojavi New Age, unutar koga je ideal novog doba i novog sveta zasnovan na sinkretističkim tendencijama. http://hr.wikipedia.org/wiki/Sinkretizam

 

[5]Studia Humanitatiswas the new curriculum founded in the Early Modern Era by humanists. In order to be able to move forward academically, a firm foundation in Studia Humanitatis starting from elementary school was necessary. Those who studied under Ars Dictaminis but did not have this background found it difficult to get accepted into chanceries following the year 1450. Those who did study under this discipline were taught Classical Literature, History, Rhetoric, Dialectic, Natural Philosophy, Arithmetic, some Medieval Texts, Greek as well as modern foreign languages. The use of pagan authors became more common as the church became less involved with the humanistic method used in academic institutions before university. Colloquies (1518), a book containing dialogues written for the study of Latin grammar, was written by Erasmus and became one of the most popular books of its time. Students of Studia Humanista were seen as well prepared for occupations pertaining to politics or business. Learning the Classics and other subjects in this curriculum enabled the individual to speak, argue and write with eloquence and relevance.

 

[6] Postoje dva načina prizivanja entiteta ili rada sa energijom: «Evokacija» i «Invokacija». Spiritualna evokacija je prizivanje entiteta bio on Demon, duh, preminula osoba, ili elemental da se prikaže izvan operatora. Kada se radi sa energijom, energija je uvijek izvan operatora i nikad unutar njegovog/njenog tijela. Sa evokacijom, nikada nema direktne veze i konekcije.

Invokacijaje prizivanje duha unutar sebe. Biće zapravo ulazi u tijelo operatora. Primjer je invokacija Demona i Demon govori kroz operatora koristeći njegov/njen glas za komuniciranje. Često, kada se to dogodi, pojedincu se glas može promijeniti, može postati dublji, grublji, ili drugačiji u nekom pogledu. Tijekom seanse, medij često može producirati supstancu zvanu «ektoplazma» da pruži blještav materijal da bi se evocirani duh mogao vidljivo manifestirati. Ovo je forma invokacije jer postoji direktna veza između duha i medija.

 

[7] Magija je najviša nauka koja postoji na našoj planeti, jer ona podučava kako metafizičke tako i metapsihičke  zakone koji važe na svim planovima. Ova nauka se naziva magijom još od prvih pisanih zabeleški ljudskog roda, ali je uvek bila rezervisana za posebne krugove, koji su se uglavnom sastojali od prvosveštenika i visokih vladara. Oni sami su znali istinu ali su je držali u tajnosti. Oni nisu samo bili potpuno upoznati sa sintezom njihovih vlastitih religija nego i svih drugih, takođe. S druge strane, ljudi su o religiji učili samo u simbolima. (Franc Bardon – “Praksa magijske evokacije”)Magija je, ukratko, proces eksploatacije promenjivosti stvarnosti i njenog oblikovanja - ili alhemijske transmutacije - u skladu s zadatim svrhama ili postavljenim ciljevima.

 

 

M.Baigent & R.Leight  -  “Eliksir I kamen”

 

http://www.scribd.com/doc/11701770/Baigent-Leigh-Elixir-i-Kamen

Pretraga

Tekstovi

PREPORUČUJEMO

Ninićevo LIKOVNO i PESNIČKO izražavanje (kritike)

NINIĆEVO SELFIČKO SLIKARSTVO

RAZGOVOR SA NINIĆEM objavljen u magazinu SENSA (martovski broj)

PREDAVANJA D Ninića

     - O molitvi OČE NAŠ

                            - video snimak

                            - o predavanju

                            - o predavanju (engleska verzija)

     - Na temu BOJE I DUHOVNOST

     - Tema RTANJ

             - Knjižara EVEREST

             - ISTRAŽIVAČKI FESTIVAL 2011.   (video zapisi)

             - RTANJ I DUHOVNOST (predavanje - snimak)

     Ninić na VIKIPEDIJI

              VIKIPEDIJI (engl.)

 

Novo (peto) izdanje popularnog romana OTKRIĆE  - U PRODAJI

Možete naručiti preko ovog sajta (kontakt) ili na telefon

060 3 44 11 77

 

VIDEO KANAL NA You Tube http://www.youtube.com/user/DusanNinic